Πως διατηρούμε υγιείς τις φωνητικές μας χορδές

Πρόληψη Φωνητικών Διαταραχών

Υγιεινή φωνητικών χορδών

Πριν από μερικές μέρες άκουγα την αγαπημένη μου εκπομπή στο ραδιόφωνο και η παραγωγός ήταν βραχνιασμένη. Η ίδια σχολίασε το γεγονός και ζήτησε συγνώμη για την κουρασμένη της φωνή. Τόνισε επίσης ότι την προηγούμενη μέρα είχε μια πολύ κουραστική μέρα και αντί να κουραστεί το σώμα της κουράστηκε η φωνή της. Αυτή, είναι μια πολύ συχνή κατάσταση που αντιμετωπίζουν κυρίως οι επαγγελματίες φωνής.

Το ζήτημα είναι πώς χρησιμοποιούμε τη φωνή μας σωστά και όχι τι κάνουμε μετά που θα παρουσιαστεί η φωνητική διαταραχή ή η βραχνάδα που θα μας ταλαιπωρήσει.

Επαγγελματίες που επηρεάζονται περισσότερο από διαταραχές φωνής :

• Εκπαιδευτικοί όλων των βαθμίδων ( νηπιαγωγοί, δάσκαλοι, καθηγητές )
• Ραδιοφωνικοί παραγωγοί
• Τραγουδιστές
• Ηθοποιοί
• Καλλιτέχνες
• Πολιτικοί
• Δημοσιογράφοι
• Στελέχη επιχειρήσεων
• Δικηγόροι
• Ιερείς
• Ψάλτες
• Τηλεφωνητές
• Πωλητές
• Γυμναστές
• Γενικά επαγγελματίες φωνής
• Άλλο

Η φυσιολογική φωνή πρέπει  να εκπληρώνει τους γλωσσικούς της ρόλους: δηλαδή να μπορεί να μεταδώσει με καταληπτό τρόπο ένα μήνυμα και να διαθέτει σταθερότητα στη διάρκεια συνεχόμενης ομιλίας. Ακόμη, πρέπει να ικανοποιεί το άτομο, να αισθάνεται άνετα και να ικανοποιεί τις εργασιακές και κοινωνικές του απαιτήσεις.

Εάν οι δομές αυτές διαταραχθούν λόγο κατάχρησης της φωνής  ή από άλλα οργανικά αίτια τότε το άτομο αντιμετωπίζει δυσκολίες στην καθημερινή του επικοινωνία, επειδή νιώθει κόπο και καταβάλει προσπάθεια όταν μιλάει. Συχνά  έχει έντονο βήχα και αισθάνεται την ανάγκη να καθαρίζει συχνά το λαιμό του. Ακόμη,  παρουσιάζει ακατάλληλο ή ανεπαρκή τρόπο  αναπνοής. Επομένως τα συμπτώματα αυτά επηρεάζουν σε σημαντικό βαθμό την κοινωνική αλληλεπίδραση, τη συναισθηματική κατάσταση του ατόμου, τη μαθησιακή και επαγγελματική του πρόοδο.

Γι’ αυτό δημιουργείται η ανάγκη προστασίας των φωνητικών μας χορδών έτσι ώστε να προλαμβάνουμε τα  προβλήματα που έχουν ήδη αναφερθεί. Η υγιεινή της φωνής εντάσσεται στο γενικό πλαίσιο της φυσικής και ψυχικής υγείας, δηλ. στη γενική συμπεριφορά και πράξεις που πρέπει να υιοθετεί ένα άτομο για να διατηρήσει την ψυχοσωματική του υγεία. Σημαντική για την υγιεινή των φωνητικών χορδών είναι η πρόληψη από την παιδική ηλικία. Η φωνητική εκπαίδευση ιδανικά πρέπει να ξεκινά από το νηπιαγωγείο, έτσι ώστε να αποφευχθεί η κακή χρήση και κατάχρηση της φωνής αφού είναι γνωστό ότι τα παιδιά μιμούνται συμπεριφορές. Επομένως εύκολα μπορεί να μιμηθούν ένα μέλος της οικογένειας, ένα δάσκαλο ή ένα φίλο που χρησιμοποιεί λάθος τη φωνή του.  Ένα άλλο είδος πρόληψης είναι η ευαισθητοποίηση του κοινού με κατάλληλη ενημέρωση.

Μερικές συμβουλές που θα ήταν καλό να τις εντάξουμε στις συνήθειες μας έτσι ώστε να ξεκουράζουμε και να μην ταλαιπωρούμε τη φωνή μας :

ΝΑΙ

• Όταν μιλώ χρησιμοποιώ ορθό τόνο ένταση και ποιότητα φωνής. Διατηρώ απόσταση από τον συνομιλητή μου, περίπου ένα μέτρο. Προσπαθώ να βρίσκομαι στο κέντρο του χώρου ή της ομάδας για να ακούγομαι καλά, χωρίς να αναγκάζομαι να μιλάω δυνατά. Μιλάω όταν οι άλλοι σιωπούν.
• Συντονίζω την αναπνοή μου (αναπνέω ρυθμικά) και ελέγχω την εκπνοή μου. Γενικά η σωστή διαχείριση της εκπνοής είναι το κλειδί για την καλή και αβίαστη άρθρωση που με τη σειρά της, γίνεται μια από τις βασικές προϋποθέσεις της σωστής ομιλίας.
• Μιλώ ήρεμα, με απλότητα αρχίζοντας ομαλά και όχι με πίεση. Όταν μιλώ ελέγχω την τάση των μυών του προσώπου και του λαιμού και χαλαρώνω τους ώμους.
• Πίνω καθημερινά αρκετό νερό – ενυδατώνω τον οργανισμό μου.
• Καταπίνω συχνά ή παίρνω γουλιές νερού τακτικά όταν μιλάω.
• Αναπνέω καθαρό αέρα που περιέχει αρκετή υγρασία (προσοχή από κεντρική θέρμανση και κλιματισμό).
• Ακολουθώ σωστή διατροφή.
• Περιορίζω την ομιλία που κάνω καθημερινά – κάνω μικρότερες προτάσεις έτσι ώστε να συντονίζεται η αναπνοή με τη φώνηση.
• Πριν την παράσταση μένω ήρεμος ,κάνω θετικές σκέψεις και δεν αφήνω τίποτα να με εκνευρίσει.
• Κάνω αφωνία – ξεκουράζω την φωνή μου (δεν σημαίνει ότι δεν μιλάω καθόλου –είναι κάπως δύσκολο – απλώς λέω τα απαραίτητα και μιλάω λακωνικά.
• Χρησιμοποιώ σωστή άρθρωση ( καθαρά φωνήεντα και σωστά σύμφωνα).
• Εισπνέω υδρατμούς (βράζω νερό και προσεκτικά εισπνέω τους υδρατμούς έτσι ώστε να ενυδατώνονται άμεσα οι φωνητικές χορδές.)

 

ΌΧΙ

• Αποφεύγω την κατανάλωση μεγάλης ποσότητας οινοπνεύματος ή καφεΐνης ( καφές, τσάι, μαύρα αναψυκτικά). Με την κατάχρηση αλκοόλ συνυπάρχουν επιπλέον αλλαγές στους νευρώνες και τους μύες του λάρυγγα από τη διαστολή των μικρών τριχοειδών αγγείων. Παρόμοιες συνέπειες προκαλεί και η φαρμακευτική αντιμετώπιση αλλεργικών ασθενειών (Stephanie Martin 2006)
• Δεν πίνω καυτά ή πολύ κρύα ποτά.
• Δεν καπνίζω.
• Αποφεύγω τις σκόνες ή χώρους με χημικές αναθυμιάσεις.
• Αποφεύγω τα πολλά μπαχαρικά και γενικά τις έντονες γεύσεις.

Οι βλαβερές συνέπειες αυτών των ερεθισμάτων κάνουν τον βλεννογόνο αδένα του λάρυγγα πολύ ξηρό και οδηγούν σε σοβαρή βλάβη στις φωνητικές χορδές.

• Δεν φωνάζω ούτε ψιθυρίζω – όταν φωνάζουμε οι φωνητικές χορδές κλείνουν απότομα με κίνδυνο να τραυματιστούν και όταν ψιθυρίζουμε οι φωνητικές χορδές κλείνουν ατελώς με κίνδυνο πάλι να τραυματιστούν και να δημιουργηθούν οργανικές βλάβες (οζίδια, οίδημα στον λάρυγγα κτλ) .
• Δεν μιλώ όπου υπάρχει θόρυβος ( γιατί έτσι αναγκάζομαι να φωνάζω ).
• Αποφεύγω να μιλώ χωρίς να έχω εισπνεύσει, κυρίως στο τέλος της πρότασης.
• Δεν ξεροβήχω – ενώ έχουμε την εντύπωση ότι «καθαρίζουμε» τον λαιμό μας όταν ξεροβήχουμε, οι φωνητικές χορδές κλείνουν απότομα με κίνδυνο να τραυματιστούν.

Πολίνα Ζιπητή

Λογοπαθολόγος – Φωνοθεραπεύτρια