Τα τελευταία χρόνια συναντώ όλο και πιο συχνά γονείς κουρασμένους, απελπισμένους ακόμα και θυμωμένους ή γεμάτους ενοχές θα έλεγα. Ένα από τα συχνότερα παράπονα που εκφράζουν οι γονείς είναι ότι το παιδί τους κουράζει, τους στενοχωρεί, συχνά τους εξουθενώνει και τους απελπίζει, ενώ όσο και αν προσπαθούν, δεν μπορούν να το καταλάβουν. Αυτό αναπόφευκτα καταλήγει σε μια αναποτελεσματική σχέση με το παιδί τους η οποία συνήθως επηρεάζει το ευρύτερο οικογενειακό περιβάλλον και προκαλεί αναστάτωση και συχνά διαφωνίες μεταξύ των δυο γονέων, προβλήματα με τα αδέλφια ή συναισθηματικά προβλήματα σε μέλη της οικογένειας.
Ας δούμε λοιπών σε μεγαλύτερο βάθος το φαινόμενο αυτό. Τα δύσκολα παιδιά διαφέρουν μεταξύ τους ακόμα και όταν πρόκειται για μέλη της ίδιας οικογένειας, είναι στην πλειονότητα τους φυσιολογικά παιδιά και δεν αντιμετωπίζουν νοητικά ή ψυχολογικά προβλήματα. Στις περισσότερες περιπτώσεις τα προβλήματα που το δύσκολο παιδί δημιουργεί με την συμπεριφορά του οφείλονται στην ιδιοσυγκρασία του. Με τον όρο ιδιοσυγκρασία εννοούμε τις βιολογικές ατομικές διαφορές στη συμπεριφορά, που είναι παρούσες από την γέννηση του παιδιού και παραμένουν σχετικά σταθερές στις διάφορες καταστάσεις και στην πορεία του χρόνου. Με πιο απλά λόγια εννοούμε ότι όλοι ερχόμαστε στη ζωή με ορισμένα ιδιοσυγκρασιακά χαρακτηριστικά, τα οποία δεν αποτελούν δική μας επιλογή αλλά είναι αποτέλεσμα γενετικών-βιολογικών παραγόντων. Γι’ αυτό τον λόγο θα παρατηρήσετε ότι υπάρχουν σημαντικές διαφορές ανάμεσα στα βρέφη. Ορισμένα βρέφη είναι εξαιρετικά ενεργά, κινούν συνεχώς τα χέρια, τα πόδια και το στόμα τους ενώ άλλα είναι ήσυχα. Σε άλλες περιπτώσεις παρατηρούμε βρέφη να εξερευνούν με ανυπομονησία το περιβάλλον τους και άλλα να μην το κάνουν, άλλα πάλι ανταποκρίνονται θερμά στους ανθρώπους και άλλα κλαίνε ή εκνευρίζονται.
Από τα πρώτα χρόνια της ζωής ενός παιδιού η ιδιοσυγκρασία του αρχίζει να επηρεάζεται από τις εμπειρίες και τις αλληλεπιδράσεις που αυτό έχει με άλλους ανθρώπους και με το περιβάλλον του. Παρόλο που η ιδιοσυγκρασία του παιδιού δεν έχει καμία σχέση με τους γονείς του και την ανατροφή που του δίνουν, εντούτοις η προσαρμογή της συμπεριφοράς ενός παιδιού εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την αλληλεπίδραση της δικής του ιδιοσυγκρασίας με την ιδιοσυγκρασία των γονιών του, τον τρόπο που οι άλλοι ανταποκρίνονται σε αυτό καθώς επίσης και από το πόσο άνετα το παιδί προσαρμόζεται στο περιβάλλον και στους ανθρώπους γύρω του.
Και για να έρθουμε στο κρίσιμο ερώτημα που απασχολεί τους περισσότερους γονείς: Πως μπορεί να αντιμετωπιστεί ένα δύσκολο παιδί; Συχνά οι γονείς μέσα στην αναστάτωση που προκαλεί όλη αυτή η κατάσταση αδυνατούν να σκεφτούν ότι η συμπεριφορά του δύσκολου παιδιού έχει κάποια λογική και είναι σημαντικό να κατανοήσουμε σε βάθος την ιδιοσυγκρασία του. Λόγω του έμφυτου της ιδιοσυγκρασίας του το παιδί δεν είναι ηθελημένα δύσκολο ή ενοχλητικό. Γι’ αυτό λοιπών μην το κατηγορείτε. Αντίθετα σεβαστείτε τα ιδιοσυγκρασιακά του χαρακτηριστικά και σκεφτείτε πως μπορείτε να τα αξιοποιήσετε προς όφελος του. Προσπαθήστε οι κανόνες που θα θέσετε να αποτελούν μια ενδιαφέρουσα και όχι μια βασανιστική πρόκληση. Επίσης εξηγήστε στο παιδί σας ότι δεν μπορείτε να ελέγξετε την συμπεριφορά του αλλά μόνο τις συνέπειες της. Ακόμα και στις συνέπειες που θα θέσετε το παιδί είναι σημαντικό να μάθει ότι έχει επιλογές, ότι μπορεί δηλαδή να διαλέξει αν θα έχει καλή ή κακή συμπεριφορά και ότι το ίδιο είναι υπεύθυνο για τις συνέπειες των πράξεων του. Σημαντικό επίσης είναι να ενισχύεται τις επιθυμητές συμπεριφορές του παιδιού σας, όπως όταν παίζει ήσυχα ή όταν κάνει προσεκτικά τη σχολική του εργασία και αποφύγετε την παγίδα την οποία συχνότατα πέφτουν γονείς και εκπαιδευτικοί να δίνουν στο παιδί μόνο αρνητική προσοχή. Τέλος οπλιστείτε με αρκετή υπομονή και παραμείνετε ψύχραιμοι. Όταν ένα παιδί γκρινιάζει συνεχώς είναι εύκολο να μπείτε στον πειρασμό να του φωνάξετε. Όπως γνωρίζουμε όμως μια σκληρή αντίδραση θα κάνει τα πράγματα χειρότερα. Είναι σημαντικό να παραμείνετε ήρεμοι, ευαίσθητοι και διαθέσιμοι.
Αιμιλία Πίττα
Κλινική Ψυχολόγος / Εργοθεραπεύτρια
Διεπιστημονικό Κέντρο Positivum
Positivum Center 