Δεν υπάρχει λιγότερη ευγλωττία στη φωνή, στα μάτια και στον αέρα του ανθρώπου από ό,τι στην επιλογή των λέξεων. Λα Ροσφουκώ, 1613-1680, Γάλλος συγγραφέας
Ο σύγχρονος απαιτητικός τρόπος ζωής συχνά μας δημιουργεί έντονο άγχος, το οποίο μπορεί να προκαλέσει πολλές ψυχοσωματικές και άλλες παρενέργειες στον οργανισμό μας. Μια από τις πολλές λειτουργίες που επηρεάζεται είναι και η λειτουργία της φωνής.
Οι διαταραχές φωνής ή φώνησης που αποτελούν μέρος των διαταραχών της επικοινωνίας κατά κύριο λόγο στους ενήλικες αποτελούν μια από τις συνηθέστερες παθήσεις της εποχής μας και επηρεάζουν σε σημαντικό βαθμό την κοινωνική αλληλεπίδραση, τη συναισθηματική κατάσταση του ατόμου, τη μαθησιακή και επαγγελματική του πρόοδο.
Για την παραγωγή της φωνής απαιτούνται ο λάρυγγας, η δημιουργία ρεύματος αέρα από τους πνεύμονες, τους βρόγχους και την τραχεία, ο σχηματισμός των πυκνώσεων και των αραιώσεων πάνω από τις φωνητικές χορδές με το περιοδικό άνοιγμα – κλείσιμο των φωνητικών χορδών και η ύπαρξη ηχείων όπως η γλώσσα, η υπερώα, η μύτη, οι παραρρίνιοι κόλποι, ο φάρυγγας, τα χείλη κ.λπ. για την καλύτερη αντήχηση του ήχου (Ζιάβρα, 2009).
H φωνή ορίζεται ως φυσιολογική όταν μπορεί να μεταδώσει με καταληπτό τρόπο ένα μήνυμα, αν οι ακουστικές δυνατότητες της είναι αισθητικά αποδεκτές και αν ικανοποιεί τις εργασιακές και κοινωνικές απαιτήσεις του ατόμου.
«Ως φώνηση ορίζουμε το φαινόμενο παραγωγής ήχων που οφείλεται στην εκπομπή αέρα κατά τη διάνοιξη και σύγκλειση της γλωττίδας κάτω από τη δράση 16 μυϊκών και αεροδυναμικών δυνάμεων. Επομένως, με τον όρο διαταραχές φωνής καλούμε τις δυσκολίες που εμφανίζονται στη διαδικασία της φώνησης σε επίπεδο λάρυγγα. Μπορεί να κυμαίνονται από πλήρη απουσία της φωνής (αφωνία) έως διάφορους βαθμούς δυσκολίας της φωνής (δυσφωνία)» (Greene M.C.L, Mathieson L. 2001). Οι ανωμαλίες της φωνής μπορούν να εμπεριέχουν μία ή και περισσότερες παραμέτρους: το ύψος, την ένταση, την ποιότητα, την αντήχηση, την ικανότητα προσαρμογής της φωνής και την ικανότητα διατήρησης της φωνής. Έτσι, οι διαταραχές φώνησης κυμαίνονται από «λειτουργικά αναποτελεσματικές» με διάφορους βαθμούς αναποτελεσματικότητας έως «αισθητικά δυσάρεστες» σε λιγότερο σοβαρή μορφή τους (Colton R.H., et al 1990).
Οι διαταραχές της φωνής ταξινομούνται με πολλούς τρόπους.
Οργανικές φωνητικές Διαταραχές:
- Καλοήθεις ασθένειες του λάρυγγα (π.χ. οξεία λαρυγγίτιδα ιογενούς αιτιολογίας, χρόνια λαρυγγίτιδα).
- Κακοήθεις ασθένειες του λάρυγγα (π.χ. καρκίνος).
- Τραύμα ή κάκωση του λάρυγγα (π.χ. ατύχημα, παράλυση φ. χ., διασωλήνωση, εισπνοή χημικών).
- Νευρολογικές παθήσεις (π.χ. Νόσος Parkinson, Σκλήρυνση κατά πλάκας).
- Ενδοκρινολογικοί παράγοντες (π.χ. Υποθυρεοειδισμός, Υπερθυρεοειδισμός).
- Συγγενείς βλάβες (π.χ. αιμαγγείωμα, λαρυγγικός ιστός)
Λειτουργικές φωνητικές Διαταραχές :
- Κατάχρηση φωνής λόγω επαγγέλματος.
- Δυσφωνία έντασης των μυών η οποία οδηγεί σε οζίδια-κομβία φωνητικών χορδών, οίδημα, πολύποδες, έρπις στις φωνητικές χορδές, χρόνια λαρυγγίτιδα
- Κακή τεχνική στην ομιλία ή στην αναπνοή (π.χ. οζίδια, πολύποδες, έλκη εξ’ επαφής).
- Κακός συντονισμός αναπνοής – φώνησης.
Ψυχογενής φωνητικές Διαταραχές:
- Ηβηφωνία (καθυστέρηση στην ανάπτυξη αλλαγών φωνής κατά την εφηβεία)
- Ψυχογενής αφωνία
- Ψυχολογικές διαταραχές (άγχος, προσωπικές συγκρούσεις).
Αν για οποιονδήποτε λόγο αυτός ο μηχανισμός διαταραχθεί, έχει συχνά σαν αποτέλεσµα το γενικό σφίξιμο του σώματος και ο ομιλητής αισθάνεται γενική κόπωση. Τότε παρουσιάζεται βραχνάδα και τραχιά φωνή και η αίσθηση που έχει ο ομιλητής είναι η αίσθηση πίεσης και φωνητικού κόπου, καθώς αναγκάζεται να πιεστεί για να παράξει φωνή.
Κάποιες ομάδες ανθρώπων επηρεάζονται περισσότερο και εμφανίζουν πιο συχνά προβλήματα, διότι κάνουν εκτεταμένη και απαιτητική χρήση της φωνής, αφού αυτή αποτελεί το κύριο εργαλείο του επαγγέλματός τους. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να επηρεάζεται σε σημαντικό βαθμό η επαγγελματική τους σταδιοδρομία. Επιπλέον, σε αυτούς η δυσκολία είναι πιο εμφανής, διότι δεν μπορούν να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις του επαγγέλματος και αρκετές φορές αντιμετωπίζουν σοβαρά προβλήματα, μη μπορώντας να ανταποκριθούν ικανοποιητικά ή και καθόλου στη δουλειά τους.
Επαγγελματίες που επηρεάζονται περισσότερο από διαταραχές φωνής:
- Εκπαιδευτικοί όλων των βαθμίδων
- Τραγουδιστές
- Ηθοποιοί
- Καλλιτέχνες
- Πολιτικοί
- Δημοσιογράφοι
- Στελέχη επιχειρήσεων (σύμβουλοι, managers)
- Δικηγόροι
- Ιερείς
- Ψάλτες
- Τηλεφωνητές
- Πωλητές
- Γυμναστές
- Γενικά επαγγελματίες φωνής
- Άλλο
Όταν το πρόβλημα της φωνής είναι το αποτέλεσμα της φωνητικής κατάχρησης ή κακομεταχείρισης είναι σημαντικό να γίνει αλλαγή της φωνητικής συμπεριφοράς και να μειωθεί ή να εξαλειφθεί οτιδήποτε προκαλεί ζημιά στη φωνητική οδό.
Ένα σημαντικό κομμάτι της επιστήμης της Λογοθεραπείας είναι και η πρόληψη των διαταραχών της φώνησης στις προαναφερθείσες επαγγελματικές ομάδες. O αρμόδιος ειδικός που μπορεί να βοηθήσει στη μείωση ή ακόμη και στην εξάλειψη των φωνητικών διαταραχών είναι ο Λογοπαθολόγος – Φωνοθεραπευτής. Ακόμη, με τις τεχνικές που θα διδάξει για τον σωστό χειρισμό της φώνησης σε διάφορες περιπτώσεις και σε διάφορα περιβάλλοντα, συμβάλλει στην πρόληψη των φωνητικών διαταραχών.
Ο Λογοπαθολόγος – Φωνοθεραπευτής είναι ο καταρχήν υπεύθυνος για την αποκατάσταση των προβλημάτων. Όταν ο Λογοπαθολόγος και ο Ωτορινολαρυγγολόγος έχουν εξετάσει το ιατρικό του ασθενούς και έχουν ολοκληρώσει την ιατρική εξέταση είναι η κατάλληλη στιγμή για τη δημιουργία του θεραπευτικού πλάνου. Οι δυο προαναφερθέντες ειδικότητες έχουν άρρηκτη σχέση μεταξύ τους κατά τη διάρκεια της θεραπείας και η σωστή συνεννόηση είναι απαραίτητη, με σκοπό την επίτευξη καλύτερων αποτελεσμάτων (Murry, 1988).
Το άτομο που παρουσιάζει κάποια φωνητική διαταραχή από οποιαδήποτε οργανική ή μη αιτία θα επισκεφτεί ένα Λογοπαθολόγο – Φωνοθεραπευτή μόνο όταν το ίδιο αρχίσει να αντιλαμβάνεται τις δυσκολίες του στην καθημερινή του επικοινωνία, επειδή νιώθει κόπο και καταβάλει προσπάθεια όταν μιλάει. Ένας από τους βασικούς στόχους του Λογοθεραπευτή – Φωνοθεραπευτή είναι να βοηθήσει το άτομο που καταπονείται να καταλάβει ότι υπάρχει ένας τρόπος ζωής, με τον οποίο δεν χρειάζεται να κοπιάζει για να παράξει φωνή (Integrated Voice Therapy Workshops- Eλπίδα Κουτσουμπάκη) Ακόμη ένας βασικός στόχος είναι η αλλαγή της φωνητικής συμπεριφοράς και η μείωση ή η εξάλειψη οτιδήποτε προκαλεί ζημιά στη φωνητική οδό.
Πολίνα Ζιπητή
Λογοπαθολόγος – Φωνοθεραπεύτρια
Positivum Center 